De LVA was in 1925 op zoek naar een opvolger voor de D.VII jager die sinds 1920 in dienst was. De D.XI en D.XIII jager die naar verschillende landen werd geëxporteerd, was men niet in geïnteresseerd. De D.XVI jager was een vooruitstrevende eendekker, maar ook deze kon de LVA niet boeien. Omdat de LVA een zwaar toestel wilde met een watergekoelde 600 pk motor en een lichte jager met een luchtgekoelde motor van rond de 250 pk, ontwierp Fokker de D.XV en de D.XVa.

Beide ontwerpen werden echter afgewezen. Fokker kwam daarop met de D.XVI, die was uitgerust met een luchtgekoelde stermotor van rond de 400 pk. Eind 1928 werd het eerste contract voor de levering van 2 D.XVI toestellen, de 275 en 276, getekend. De eerste vlucht van de 275 werd gemaakt op 8 juli 1929. Dit toestel was uitgerust met een 380 pk A.S. Jaguar IV motor. De 276 volgde in februari 1930, maar was uitgerust met een A.S. Jaguar VIIa motor. Omdat de 276 bij demonstraties in Roemenië veel lof oogste, mocht dit toestel in Roemenië blijven. Fokker leverde daarom als vervanging een nieuwe D.XVI 276 af.

In januari 1931 werd een contract getekend voor 12 D.XVI serietoestellen, uitgerust met een A.S. Jaguar VIIa van 460 pk. Ook werd een extra toestel geleverd, als vervanging voor de 276. Tenslotte werd er in 1932 een onderhandeling begonnen over de aanschaf van in eerste instantie nog 3 D.XVI's. Vervolgens werd een aankoop van 8 a 10 D.XVI's met A.S. Panther motor aan de orde gesteld. Er kwam echter geen order: Fokker had inmiddels de D.XVII ontworpen, en de LVA liet weten om in deze jager meer te zien en bestelde eind 1932 10 D.XVII's in plaats van de 8 a 10 D.XVI's. De opdracht voor de 3 D.XVI's werd wel gehandhaafd: deze werden begin 1934 afgeleverd, en kregen de registraties van de inmiddels afgeschreven toestellen.

In 1930 had de ML-KNIL een specificatie uitgevaardigd voor een nieuwe jager. Fokker ontwierp toen rond de Curtiss Conqueror motor een nieuw type D.XVI. Deze ging echter op 20 maart 1931 verloren. In plaats hiervan ontwierp Fokker een nieuw toestel rond hetzelfde type motor, de D.XVII. Deze is inderdaad naar Indië gegaan, maar is in 1938 aan de LVA-jagervloot toegevoegd.

De D.XVI kwam in 1930 bij de LVA in gebruik. De eerste D.XVI werd zowel bij Fokker als bij de Ja.V.A. stevig aan de tand gevoeld. In de tweede helft van 1931 kwamen meer toestellen bij de Ja.V.A. in gebruik en al snel stond het toestel bekend als koppig. Een probleem wat aan de orde kwam, waren vleugeltrillingen, of ook wel wingflutter. Om dit op te lossen werd Jonkheer Wittert van Hoogland bereid gevonden proeven te nemen met de D.XVI 276. Van trillingen was niets te merken. Tenslotte maakte hij een duikvlucht van 1500 naar 500 meter. Bij het vlaktrekken vlogen de stukken van het toestel af en raasde de D.XVI bij de Amersfoortsestraat het bos in. Na 9 bomen te hebben geveld kwam het toestel tot stilstand. De oplossing van dit probleem werd gevonden in het aanbrengen van balansgewichten op de ailerons. Later is dit ook bij de D.XVII's aangebracht.

De enige D.XVI die met Panther motor werd uitgerust, was de 277. Met driebladige propeller en driebladige, houten propeller was het een opzienbarende verschijning. Doordat het toestel niet bewapend kon worden, deed het tot in mei 1940 dienst bij de Jacht Vliegschool. Tenslotte werd het door de Duitsers op Texel buitgemaakt...

In de loop van de jaren werden de D.XVI's steeds meer en intensiever gebruikt, waarbij motorproblemen aan het licht traden. Dit is de D.XVI tenslotte fataal geworden. De motoren hadden steeds meer onderhoud nodig en een aantal motoren was constant in reparatie of revisie. Op een gegeven moment waren er gewoon geen motoren meer. In 1934 waren er drie nieuwe D.XVI's geleverd, maar geen enkele motor bijgeleverd. Terwijl er wel motoren in de tussentijd verloren gegaan waren. De toestand werd zo nijpend, dat er in 1938 werd nagegaan wat het beste was om te doen: of nieuwe motoren aan te schaffen, of de Jaguars te kannibaliseren en de toestellen af te schrijven. Voor deze laatste optie werd gekozen en werden de meeste toestellen in 1938/1939 buiten dienst gesteld.

Omdat de LVA twee typen D.XVI toestellen in gebruik gehad heeft, n.l. met A.S. Jaguar en A.S. Panther motor, zijn van beide typen de prestaties opgenomen. De prestaties van de D.XVI met Panther motor staan aangegeven tussen haakjes.

Download:
Technische gegevens Fokker D.XVI